Liturgie en het dragen van elkaars lasten

Buddies

In het leger word je elkaars buddies. Er is altijd iemand dicht bij jou. Altijd iemand dicht bij jou om je te helpen met wat je moeilijk vindt of als moeilijk ervaart. Dat beeld komt bij me op als ik de woorden ‘draag elkaars lasten’ (Galaten 6,2) lees en overweeg. Het komt niet voor niets bij me op. Er is een soort van vanzelfsprekendheid bij het dragen van elkaars lasten. In deze tijd van Corona hoeven we er niet altijd veel woorden aan vuil te maken. Je helpt elkaar waar nodig. Er zijn ook situaties in de kerk, waarin het lastiger is. 7 november 2020 stonden er een paar artikelen in het Nederlands Dagblad (ND, 201107) over vrouwen die ooit uit de GKv waren vertrokken. Omdat ze binnen de GKv niet aan het werk konden als predikant, ouderling of diaken (in de tijd van hun vertrek was er nog geen mogelijkheid voor hun om als vrouw ambtsdrager te zijn), maar zich daar wel toe geroepen voelden. Nu brengen een paar van hen ter sprake dat een woord van excuus goed zou zijn. En dan is ‘elkaars lasten dragen’ ineens lastig. Want beide praktijken, ‘alléén mannen mogen ambtsdrager zijn’, evenals ‘mannen en vrouwen mogen ambtsdrager zijn’, zijn in de GKv door de Generale Synode erkende praktijken.

Lasten en last

In de NBV is het wat lastig: Galaten 6,2 zegt dat we elkaars lasten moeten dragen. Vers 5 zegt dat we onze eigen last moeten dragen. In het Grieks zijn het twee woorden (ta barè en phortion). Het eerste duidt op algemene moeiten van het leven, het tweede duidt op het hebben van je eigen rugzak, je eigen ransel. Die kun je niet door iemand anders laten dragen: dat is je eigen uitrusting. Wie zijn of haar eigen verantwoordelijkheid serieus neemt en niet afschuift, leert ook anderen te helpen in de moeiten van alledag.

Excuus

Ik heb laatst geprobeerd om te bedenken hoe het toch zou kunnen: excuus aanbieden aan vrouwen die zich achtergesteld voelden in de tijd dat ze geen ambtsdrager mochten zijn. En die dat tot op de dag van vandaag met zich meedragen als iets dat ze moeilijk te verteren vinden. Eerlijk gezegd voel ik sterk met ze mee. Ik kan die hang naar excuus goed meemaken: het bouwt aan herstel en genezing van je ziel als dat soort woorden worden uitgesproken. Zelf heb ik nodig dat mijn excuus aan vrouwen wordt gehoord, als aan mannen die veel eerder dan ik gelijke ruimte wilden geven aan mannen en aan vrouwen in de kerk. Door God en medemens. En daarbij heb ik het nodig om mijzelf te kunnen vergeven. En is het niet het keurmerk van de kerk? Woorden van verzoening uitspreken. Als dat niet kan, verliest de kerk dan niet haar kleur? Dus ik dacht na.

Feitelijk zijn er twee kringen ontstaan. Eén tegen vrouwelijke ambtsdragers en voor alleen mannelijke ambtsdragers. En één voor mannelijke en vrouwelijke ambtsdragers samen. Binnen de kring van voorstanders van vrouwelijke ambtsdragers zou het voor de hand liggend moeten zijn om je excuus aan te bieden, ook vanuit een synode-commissie, zoals werd geopperd. De kring van voorstanders van alleen mannelijke ambtsdragers echter, voelt zich daardoor zomaar gepasseerd of geschoffeerd. Maar, zo bedacht ik, je kunt ook bespreken of dat nu wel zo terecht is. Een excuus is niet bedoeld om tegenstanders van vrouwelijke ambtsdragers te schofferen, het is wel doorgedacht op de lijn van ruimte geven aan vrouwelijke ambtsdragers. Geef je die ruimte, dan snap je ook het gevoel van vrouwen die zich achtergesteld hebben gevoeld. Dan wil je ook hardop zeggen dat het je spijt dat je zo lang geen ruimte hebt gegeven en wil je vergeving vragen. Ik vind het zelf in ieder geval zeer voorstelbaar dat die vraag gesteld wordt.

Hoe logisch ik het ook vind klinken, ik kom er uiteindelijk niet mee uit op het nivo van de GS. Omdat de kring van voorstanders van alleen mannelijke ambtsdragers in mijn ogen evengoed zou mogen vragen van een synode-commissie, dat deze vrouwen en voorstanders van vrouwen in het ambt ernstig moeten worden toegesproken en vermaand. Het zijn namelijk twee gelijk erkende praktijken in de kerken. Twee geluiden vanuit de GS die haaks op elkaar staan. Dan werkt het niet om vanuit één praktijk excuus aan te bieden aan vrouwen. Bij mijn weten is dat ook niet gebeurd binnen de NGK of binnen de PKN, waar beide praktijken een plaats hebben. Wat kan er dan wel?

Pijn voelen

De vraag om excuus is volstrekt voorstelbaar. En de wens is ook legitiem. Achtergesteld zijn! Dat is afschuwelijk en niet te rechtvaardigen. Je lost die pijn doorgaans niet op door maar te gaan genieten van nieuwe ruimte. In Handelingen was er de situatie van weduwen uit de kring van de Griekssprekenden die over het hoofd werden gezien door de Arameessprekenden (Handelingen 6). Daar werd werk van gemaakt: 7 coördinatoren werden aangesteld om deze Griekssprekenden een volwaardige plek te geven in de gemeente. Er waren gevoelens van ontevredenheid die samen werden gevoeld en erkend. Het was een situatie van onrecht. De praktijk werd aangepast. De brief aan de Galaten bevat ook zo’n geval van achterstelling: Petrus die alleen eet met de christenen uit de Joden en niet met de christenen uit de heidenen. Paulus windt zich er zeer over op! Diepe noties worden voelbaar: bevrijding, recht, gelijkheid, verlossing. Noties die wat mij betreft ook spelen bij de openstelling van de ambten voor vrouwen.

De situaties in Handelingen en Galaten waren situaties waarin sprake was van een fout die moest worden aangewezen en rechtgezet. Rond vrouwelijke ambtsdragers is die situatie er volgens de meeste vergadering (en dus volgens alle kerken die daarin begrepen zijn) wel en niet: de ruimte voor vrouwen in de ambten wordt volmondig erkend en is te zien als een correctie op het verleden, maar de praktijken met en zonder vrouwelijke ambtsdragers zijn nu beide legaal. Hoe moeilijk ik dat ook vind, het betekent dat mijn broers en zussen die voor alleen mannelijke ambtsdragers zijn, ook volledig in hun recht staan. Bij mijn broers en zussen in geloof die tegen vrouwelijke ambtsdragers zijn is er zorg om de nieuwe praktijk in de kerk, is er gegroeid wantrouwen en pijn om misverstaan van de bijbel. Net zoals dat bij voorstanders van vrouwelijke ambtsdragers het geval is. Mijn broers en zussen vragen om bekering en herstel. En ze krijgen nul op het request, omdat de meeste vergadering van de GKv de nieuwe praktijk ook aanhoudt.

Wat een spagaat. Als iemand een spagaat maakt, krimpen veel mensen wat ineen. Je voelt het tot in je liezen. Alsof je uit elkaar getrokken wordt. Je kunt die pijn proberen op te lossen door de spagaat op te heffen: je gaat naar een andere kerk, je bent tevreden als je eigen gemeente geen ruimte geeft aan vrouwelijke ambtsdragers, bijvoorbeeld. En je kunt de pijn voelen. Ik ben voor dat laatste. Ik denk ook dat we in het voelen van eigen en elkaars pijn nog veel te winnen hebben.

Elkaars lasten dragen

Hoe gaan we om met elkaar als we van mening verschillen? Diepgaand van mening verschillen? Kijk, elkaars lasten dragen is voor veel mensen goed te doen als bijvoorbeeld de één moeite heeft met het verlies van een dierbare en de ander een pestverleden heeft. Dan schieten we elkaar graag te hulp. Je neemt de zorgen van de ander niet over, maar je probeert wel de druk van de schouders van je naaste te verlichten door mee te tillen, mee te dragen, mee te lijden, bij de ander te zijn.

Maar als je nu elkaars probleem bent? Hoe draag je dan elkaars lasten? Of kan het dan niet meer? Als de één over de ander zegt: je bent ongehoorzaam aan Gods Woord en de ander over de één zegt: je bent ongehoorzaam aan Gods Woord? Als de één zegt: ik kan niet wennen aan jou met je standpunt(en) en de ander zegt: rek je geweten eens op? Is er dan nog wel een weg te gaan?

Wil ik mijn broer en zus in Christus die tegen vrouwelijke ambtsdragers zijn, zien? En wil jij, broer en zus in Christus die tegen vrouwelijke ambtsdragers is, mij zien? Zien in de zin van kennen. Wil je me van binnen kennen? En ik jou? Wil je zien hoe zwaar ik het vind als jij zegt dat vrouwelijke ambtsdragers een no go zijn voor jou? Dat ik dan in de knoop kom met kernen van het evangelie van Jezus als recht, verlossing en bevrijding, gelijkheid? Wil ik het van jou zien? Hoe jij lijdt onder de overtuiging met mij in één kerk te zitten, omdat ik in mijn denken en doen onbijbels bezig ben, ongehoorzaam, tegen Gods schepping inga? Mag ik jouw pijn voelen? Wil jij mijn pijn voelen? Echt?

Als ik jouw pijn draag, krijg ik het zwaarder. Maar als jij mijn pijn draagt, lukt het mogelijk toch beter. Nee, ik hoef het debat nog even niet aan. Ik wil even niet meer argumenteren. Ik wil je last meedragen. Ik wil jou uitnodigen om mijn last te dragen. Alleen maar voelen hoe zeer de spagaat doet waarin we terecht gekomen zijn. Praat met me, luister naar me, bevraag me. Ik wil het ook bij jou doen.

De ander belangrijker

Het raakt aan noties over Jezus’ nederige houding. Paulus schrijft er over in zijn brief aan de Filippenzen. De ander belangrijker achten dan jezelf (zie breder: Ruim baan voor jou!). Dat is moeilijk. Maar ook weer niet zo moeilijk, als je bedenkt dat Filippenzen 2 niet geschreven is om mensen zichzelf te laten wegcijferen. Het is de bodem onder de gemeenschap: als ik jou belangrijker acht dan mijzelf, is het jouw roeping dat in contact met mij ook te doen. Dan komt er ruimte voor elkaars verhaal. Een ander voelt het wanneer je belangstelling oprecht is, als je jezelf even durft vergeten in het luisteren naar de ander. Als je het vertrouwen durft te hebben dat de ander jouw verhaal wil horen en zichzelf daarbij even vergeet. Het gaat dan niet allereerst om overtuigen in de onderlinge omgang. Want dan sta jijzelf in het midden (en begrijp me goed, dat is niet bij voorbaat niet goed!, er valt vaak een boel van jezelf te verdedigen). Het gaat om de ander zien, de ander voelen. En dat die ander jou ziet, jou voelt. Dat helpt, als buddies. Het heelt.

Liturgie

Wat betekent dit voor liturgie? Zoals ik al eens eerder schreef (In en met de wereld voor God), ik zie liturgie heel breed. Heel het leven hoort er bij. Het krijgt een afspiegeling in de eredienst, maar het vloeit ook weer over in de waan van de dag. Dus totnutoe ging het over liturgie. Maar meegenomen naar de dienst ga ik er vanuit dat uit bovenstaande manier van doen de gemeenschap als lichaam voelbaar is in waardering, liefde en respect, in samen leven en samen lijden. Zoals Jezus dat doet.

Zie ook (inclusief de links naar de GS-besluiten): Liturgie, schaken en scholen.

2 gedachtes over “Liturgie en het dragen van elkaars lasten

  1. Pingback: Het eindeloze verhaal dat "vrouw en ambt" heet. - Gesien

  2. Pingback: Liturgie op een schaakbord en op school | Liturgie, liederen en gedichten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.